У гэтым годзе спаўняецца 55 гадоў з дня адкрыцця мемарыяльнага комплексу "Брэсцкая крэпасць-герой". Легендарная цытадэль над Бугам, якая стала ў чэрвені 1941 года апорай супраціўлення нямецка-фашысцкім захопнікам, сёння з'яўляецца сімвалам няскоранага духу, стойкасці і гераізму савецкіх воінаў. За мінулыя дзесяцігоддзі мемарыяльны комплекс стаў сусветна вядомым цэнтрам захавання гістарычнай праўды і патрыятычнага выхавання.
Савецкія войскі ў Брэсцкай крэпасці, 1944 год
Баі за Брэст, 1944 год
У вызваленым Брэсце, 1944 год
Урачыстае адкрыццё комплексу адбылося 25 верасня 1971 года. У ім прынялі ўдзел больш як 600 ветэранаў Брэсцкага гарнізона 1941 года, у тым ліку абаронцы крэпасці, члены сем'яў загінулых. У гэты ж дзень быў запалены Вечны агонь.
Пад'ём 100-метровага штык-абеліска ў мемарыяльным комплексе "Брэсцкая крэпасць-герой", чэрвень 1971 года
Ветэраны ў дзень адкрыцця мемарыяльнага комплексу "Брэсцкая крэпасць-герой", верасень 1971 года
Пётр Міронавіч Машэраў запальвае Вечны агонь мемарыяльнага комплексу "Брэсцкая крэпасць-герой", верасень 1971 года
Комплекс "Брэсцкая крэпасць-герой" увекавечвае подзвіг яе абаронцаў у час гераічнай абароны ў чэрвені - ліпені 1941 года. У першыя гадзіны вайны гарнізон аказаўся адрэзаны ад асноўных часцей Чырвонай Арміі, але аказаў жорсткае супраціўленне перавышаючым сілам праціўніка. Абарона прадаўжалася каля месяца ва ўмовах поўнага акружэння, няхваткі боепрыпасаў, прадуктаў харчавання і вады. Стойкасць абаронцаў крэпасці стала адным з першых сімвалаў будучай Перамогі.
Мемарыяльны комплекс - адзін з найбольш пазнаваемых і наведваемых турыстычных аб'ектаў Беларусі. Пабудаваная як ваенны аб'ект, перажыўшы пажары сусветных войнаў, сёння крэпасць застаецца месцам памяці і міру. У адзіным ансамблі тут аб'яднаны месцы баёў, руіны, уцалелыя збудаванні крэпасці, скульптурныя кампазіцыі і музейныя экспазіцыі. Цяпер мемарыяльны комплекс "Брэсцкая крэпасць-герой" і комплекс фартыфікацыйных збудаванняў Брэсцкай крэпасці ўнесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Беларусі.
У легендарнай цытадэлі над Бугам за многія гады пабывалі прадстаўнікі ўсіх кантынентаў, за выключэннем Антарктыды. У 2026 годзе ў Брэсцкай крэпасці прынялі прадстаўнікоў каля 40 краін, 4 верасня там сустрэлі 29-мільённага наведвальніка. Брэсцкая крэпасць многія гады застаецца месцам прыцяжэння ўсіх, каму дарагая памяць аб подзвігу абаронцаў Айчыны.
Над стварэннем мемарыяльнага комплексу працаваў творчы калектыў на чале з народным мастаком СССР скульптарам Аляксандрам Кібальнікавым. Будаўніцтва пачалося 8 мая 1968 года. Паралельна вяліся маштабныя работы па кансервацыі ўцалелых руін абарончых збудаванняў, казармаў і іншых пабудоў, якія ў далейшым сталі неад'емнай часткай мемарыяла.
Кожны кампазіцыйны элемент архітэктурна-мастацкага ансамбля нясе вялікую сэнсавую нагрузку і аказвае моцнае эмацыянальнае ўздзеянне.
Галоўны ўваход Брэсцкай крэпасці ўяўляе сабой манументальную арку, выкананую ў выглядзе вялізнай пяціканцовай зоркі, высечанай у бетонным блоку. Канструкцыя падтрымліваецца адкосам крапаснога вала. Сцены прахода абліцаваны паліраваным цёмным гранітам, які кантрастуе з выступаючымі ў праёме руінамі казематаў. Такое архітэктурнае рашэнне прызначана стварыць глыбокі зрокавы і эмацыянальна-псіхалагічны эфект у кожнага, хто пераступае мяжу цытадэлі.
Кампазіцыйным цэнтрам ансамбля з'яўляецца манумент "Мужнасць" - абагульнены вобраз воіна-пераможцы і сцяга. Гэта вялізная па сваіх памерах скульптура, якая складаецца з 200 частак. Штык-абеліск, вышынёй 104,5 метра, бачны з любой кропкі крэпасці і звязаны з асноўным манументам "Мужнасць" трыма радамі надмагільных пліт. На тыльным баку манумента размешчаны барэльефы, якія адлюстроўваюць эпізоды абароны крэпасці ў 1941 годзе.
Побач з руінамі былога Інжынернага ўпраўлення гарыць Вечны агонь. Недалёка ад яго размешчана мемарыяльная пляцоўка гарадоў-герояў Савецкага Саюза. Пад гранітнымі плітамі з выявай медаля "Залатая Зорка" ўстаноўлены капсулы з зямлёй гарадоў-герояў.
На левым беразе рукава ракі Мухавец размешчана скульптурная кампазіцыя "Смага" - фігура савецкага салдата, які, абапіраючыся на кулямёт, з каскай у руцэ цягнецца да вады. Адной з самых драматычных старонак у гісторыі абароны цытадэлі стала катастрафічная няхватка вады. Водаправод быў выведзены са строю ў першы дзень вайны, а анамальна гарачае лета 1941 года, удушлівыя клубы дыму і парахавы гар толькі пагаршалі становішча абаронцаў. Подступы да вады абстрэльваліся, а па начах берагі асвятлялі пражэктары. Шмат байцоў і камандзіраў загінулі, спрабуючы здабыць каштоўныя кроплі. Пасля вайны на берагах рэк знаходзілі прабітыя каскі, біклажкі, кубкі і астанкі загінулых. Стваральнікі мемарыяла, ведаючы аб гэтай трагедыі, вырашылі расказаць пра яе на мове скульптуры.
Ва ўсходняй частцы цытадэлі, на паўднёвы ўсход ад музея абароны, захаваліся фрагменты аднаго з апошніх мураваных будынкаў старога Брэст-Літоўска, разбуранага месцамі да ўзроўню фундамента. Побач размешчана плошча Цырыманіялаў з трох'ярусным некропалем, дзе пахаваны астанкі байцоў, камандзіраў Чырвонай Арміі і членаў іх сем'яў.
22 чэрвеня 2011 года была ўрачыста адкрыта скульптурная кампазіцыя "Героям граніцы, жанчынам і дзецям, якія мужнасцю сваёй у неўміручасць зрабілі крок". Пляцоўкай для скульптуры выбрана месца каля Цярэспальскай брамы, дзе пад камандаваннем начальніка 9-й пагранзаставы лейтэнанта А.Кіжаватава стаялі насмерць пагранічнікі.
У студзені 2021 года калектыў мемарыяла атрымаў дыплом лаўрэата спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Беларусі дзеячам культуры і мастацтва за значны ўклад у захаванне гістарычнай праўды аб Вялікай Айчыннай вайне, рэалізацыю праекта Саюзнай дзяржавы "Капітальны рамонт, рэстаўрацыя і музеефікацыя збудаванняў Брэсцкай крэпасці ў мемарыяльным комплексе "Брэсцкая крэпасць-герой" (2018-2020). У верасні таго ж года мемарыяльны комплекс "Брэсцкая крэпасць-герой" быў удастоены ордэна Францыска Скарыны.
Подзвіг абаронцаў легендарнай цытадэлі непадуладны часу. Сёння, як і больш за паўстагоддзя таму, мемарыял прадаўжае выконваць сваю свяшчэнную місію - упэўнена і цвёрда стаяць на варце праўды аб Вялікай Айчыннай вайне, перадаючы сцяг памяці будучым пакаленням. Атмасфера гэтага месца стала вечным напамінам аб цане міру, урокам, які чалавецтва абавязана памятаць заўсёды.-0-
